Prezident yerlarning degradatsiyasiga qarshi kurashish bo‘yicha chora-tadbirlar dasturini tasdiqladi. Mamlakatda tuproqlarning sho‘rlanishi va ekologik holatining tuproq sifati indeksi xaritalarini yaratish, yangi o‘rmon plantatsiyalarini o‘tkazish va yaylovlar holatini yaxshilash zarur.

 O‘zbekistonda yerlarning degradatsiyasiga qarshi kurashish bo‘yicha chora-tadbirlar rejasi Prezident Shavkat Mirziyoyevning 10-iyundagi qarori bilan tasdiqlangan. Qishloq xo‘jaligi vazirligiga tuproq va yaylovlarning sifatini yaxshilash bo‘yicha yangi vazifalar qo‘yildi.

Oʻzbekistonda havoning isishi va suv yetishmasligi sababli degradatsiyaga uchragan yaylovlar va yerlar muammosi kuchaymoqda. Jahon bankining qayd etishicha, 2016-yildagi o‘lchovlar vaqtida keng tarqalgan er degradatsiyasi yalpi ichki mahsulotning 4 foiziga teng yo‘qotishlarga sabab bo‘lgan.

Eroziya, ifloslanish, o'rmonlarning kesilishi, sho'rlanishi natijasida yerlarning tanazzulga uchrashiga ham tabiiy, ham iqlim omillari hamda xo'jalik faoliyati sabab bo'ladi. Kesilgan daraxtlar va butalar, o'simliklari yomon yaylovlar, karerlar va ularning chiqindixonalari, qurilish materiallarining ochiq omborlari, chang bosgan sanoat maydonchalari - bularning barchasi so'nggi yillarda tobora ko'proq kuzatilayotgan chang va qum bo'ronlarini kuchaytirmoqda.

Ba'zi hududlarda monokulturalar: paxta, sholi va boshqalarni uzoq muddatli etishtirish natijasida tuproqlar quriydi. Ayniqsa, ilmiy asoslangan almashlab ekish amalga oshirilmagan, tuproqqa oz miqdorda organik o‘g‘itlar berilsa, agrotexnik tadbirlar tuproq nam bo‘lganda og‘ir qishloq xo‘jaligi texnikasi bilan bajarilsa va hokazolarda buzilish ayniqsa kuchli bo‘ladi.

Prezident qarori bilan yerlarning degradatsiyasiga qarshi kurashish, uning oldini olish va tuproqni muhofaza qilish bo‘yicha chora-tadbirlar rejasi tasdiqlandi. Xususan, quyidagilar nazarda tutilgan:

• 2023-yil iyuligacha cho‘llanish, qum va chang bo‘ronlarini kamaytirish uchun iqtisodiy rag‘batlantirish mexanizmi yaratilishi kerak. Gaz, neft va boshqa tabiiy resurslarni qazib olish va qayta ishlash korxonalariga erlarning degradatsiyasining oldini olish va ularga qarshi kurashish hamda xo‘jalik faoliyatini to‘xtatib qo‘ygan hududlarda (kon qazish maydonchalari, chiqindixonalar va chiqindilarni obodonlashtirish) salbiy oqibatlarini bartaraf etish bo‘yicha chora-tadbirlar ko‘rsin. boshqa sanoat saytlari - tahr.). Qishloq xo‘jaligi vazirligi mazkur ishlarning texnik-iqtisodiy asoslanishini muvofiqlashtirib, ularning bajarilishini nazorat qiladi.

• Tog‘li va tog‘ oldi hududlarida suv havzalarini qurish va o‘rmonzorlarni kengaytirish (2023-yil sentabrgacha chora-tadbirlar rejasini tuzish).

• Shamol tezligini kamaytirish va chang zarralarini ushlab turish uchun shaharlar atrofida o‘rmon zonalarini yaratish (2023-yil avgustigacha harakat rejasini tuzing).

• Qishloq va o‘rmon xo‘jaligi erlarida tuproq degradatsiyasining pasayishi (doimiy).

• Tuproqlar holati to‘g‘risidagi ma’lumotlar bazasini va tuproq eroziyasini monitoring qilishning elektron tizimini yaratish (2023-yil noyabr).

• Xalqaro tajriba asosida yaylovlarni tiklash texnologiyalarini ishlab chiqish (2023 yil dekabr).

• Qum va chang bo‘ronlari hosil bo‘lish sharoitlarini onlayn monitoring tizimini yaratish (2022-yil dekabr).

• Yerlarning degradatsiyasi darajasini baholash va elektron xaritalarni yaratish (2023 yil dekabr).

• Degradatsiyaga uchragan yerlarning bioxilma-xilligini o‘rganish va baholash (2023-2025).

• Tuproq sifati indeksining ekologik holatini baholash tizimini ishlab chiqish (2023−2025).

2022-2025-yillarda tuproq sho‘rlanishining kamayishi prognoz ko‘rsatkichlari: 2025-yilda respublika bo‘yicha 1902,30 ming gektar sho‘rlangan yerlar 1809,0 ming gektarga qisqartirilishi kerak.

Degradatsiyaga uchragan yaylovlar maydoni 2517,1 ming gektardan 2025 yilda 755,1 ming gektarga qisqartirilishi kerak.

Qishloq xoʻjaligi yerlarida 26,2 ming gektar maydonda qoʻriqlanadigan oʻrmon plantatsiyalarini yaratish toʻrt yil davomida bosqichma-bosqich amalga oshirilishi kerak. Shuningdek, 4 yil davomida qoʻshimcha 981,4 ming gektar maydonni oʻrmon plantatsiyalari bilan qoplash rejalashtirilgan.

Tuproqshunoslik va agrokimyo ilmiy-tadqiqot instituti Tuproqshunoslik va agrokimyo tadqiqotlari instituti deb qayta nomlandi va Qishloq xoʻjaligi vazirligi tasarrufiga oʻtkazildi. Uning hududiy bo‘limlari Andijon, Buxoro, Qashqadaryo va Xorazm viloyatlarida tashkil etilmoqda.

Manbaa: gazeta.uz